Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman, seçim mevzuatında değişiklik yapan yasanın yeniden görüşülmek üzere Cumhuriyet Meclisine iade edilmesine ilişkin kapsamlı açıklamalarda bulundu.
Erhürman, seçime kısa süre kala seçim mevzuatında önemli değişiklikler yapılmasının demokratik devlet ilkesi ve seçme-seçilme hakkı açısından soru işaretleri yaratabileceğini belirterek, bu konuda Venedik Komisyonu’nun görüşlerine de dikkat çekti.
2017 yılında yapılan değişikliklerin esaslı bir seçim mevzuatı değişikliği olmadığını, temel değişikliğin 2016’da gerçekleştirildiğini savunan Erhürman, Cumhurbaşkanının yasaları yeniden görüşülmek üzere Meclise iade etme yetkisinin Anayasa’nın 94. maddesinde düzenlendiğini hatırlattı.
Erhürman, Meclisin yasayı aynen kabul etmesi halinde anayasal gereklilik doğrultusunda yasayı imzalayıp yayımlayacağını da ifade etti.
Erhürman’ın açıklamasının tamamı şöyle:
“Cumhurbaşkanlığı seçimlerinden önce, Cumhurbaşkanı’nın içeride de yerine getirmesi gereken Anayasal görevleri olduğunu ve bu görevlerin de hassasiyetle yerine getirileceğini söylemiştim.
Ülkemizde herkesin sözünü ettiği standart, liyakat ve denetim ihtiyaçlarının karşılanması açısından da Cumhurbaşkanlığı’nın Anayasa’da düzenlenmiş olan önemli görevleri vardır. Yasalara ilişkin olarak anayasal çerçevede verilen denetim görevleri de bunların arasındadır.
Bu noktadan hareketle, bugüne kadar bazı yasaları Anayasa’ya uygunluk konusunda görüş almak için Anayasa Mahkemesi’ne gönderirken, bazı yasaları da bir kez daha görüşülmek üzere Meclis’e iade ettim. Bazı atama kararnamelerini, hukuki koşullar veya liyakat sebebiyle imzalamadım ama bunları ilgili şahıslara saygı gereği basınla paylaşmadım.
Göreve geldiğim ilk günden beri bu anlayışla çalıştım ve bu anlayışla çalışmaya devam edeceğim. Yine aynı anlayışla bugün, 1. Seçim mevzuatında değişiklik yapan bir Yasa’yı Meclis’e iade ettim. İade yazımda belirttiğim gibi, kamuoyunda dile getirilen bazı yan gerekçeler yanında ana gerekçem, seçime kısa bir süre kala seçim mevzuatında değişiklik yapılmasının doğru olmadığını düşünmek ve bunun, bundan sonraki zamanlarda bir “teamül”e dönüşmesinin yaratabileceği anomalilere karşı Cumhurbaşkanı olarak “uyarı” yapma görevimi yerine getirmekti. 2. Seçime kısa bir süre kala seçim mevzuatında değişiklik yapılmasının demokratik devlet ilkesi ve seçme seçilme hakkı konusunda yaratacağı soru işaretleri yalnızca benim değil, bu konuda uluslararası alanda önemli bir kuruluş olan Venedik Komisyonu’nun da görüşüdür. Kaldı ki Türkiye Cumhuriyeti Anayasa koyucusu da, iade yazımda belirttiğim gibi, benzer bir anlayıştan hareketle hüküm düzenlemiştir. 3. 2017’de benim de oy vermem üzerine seçimden çok kısa bir süre önce seçim mevzuatında esaslı değişiklik yapıldığı iddiası doğru değildir. Çünkü seçim mevzuatında esaslı değişikliğin yapıldığı tarih 2016’dır. 2017’de yapılan değişiklikler 2016’daki değişikliğin uygulamasıyla ilgili teknik düzenlemelerdir.
Nitekim, iade yazımda da, “bu nedenledir ki seçim mevzuatında ÖNEM TAŞIYAN ve FARK YARATMA POTANSİYELİNE SAHİP değişiklikler yapılması düşünülüyorsa, bunun için seçimlere anlamlı bir şekilde uzak olan bir zamanın seçilmesi doğru olacaktır” ibaresi yer almaktadır. 4. “Cumhurbaşkanı hukuki değil, ‘siyasi’ davranmıştır” iddiası Anayasa’da Cumhurbaşkanı’na verilen yetkiye dair eksik bilginin sonucu olsa gerektir. Anayasa, 94. maddesinde, Cumhurbaşkanı’na, “yayımlanmasını uygun bulmadığı yasaları bir daha görüşülmek üzere gerekçesi ile birlikte … Cumhuriyet Meclisine geri gönderme” yetkisi vermektedir.
Bu yetki, Anayasa Mahkemesi’ne görüş için gönderme yetkisinden farklı olarak, salt hukuka (Anayasa’ya) aykırılık iddiasıyla geri gönderme anlamına gelmemektedir. Görüldüğü gibi maddede böyle bir ibare yoktur. Dolayısıyla Cumhurbaşkanı’nın bu yetkiyi kullanması “siyaset”in ima edilen anlamıyla “siyasi” değildir. Kaldı ki iade yazısında ortaya konulan gerekçeler doğrudan “Anayasa’ya aykırılık iddiası”na dayanmasa da, yukarıda Venedik Komisyonu görüşünden ve Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’ndan verilen örneklerden de anlaşılabileceği gibi, “hukuki” olmamakla nitelendirilmesi kolay olan gerekçeler değildir. Cumhurbaşkanlığı seçim sürecindeki taahhütlerimden biri de, kurumsal yapıda ortaya çıkan aşınmayı gidermek için çaba göstereceğimdi. Kurumsal yapılar saygınlıklarını, öncelikle mevzuatın kendilerine yüklediği görevleri yerine getirerek kazanırlar.
Cumhurbaşkanlığı anayasal görevlerini alkışlanmak amacıyla yerine getirmediği gibi, bu görevleri yerine getirmekten eleştirilmek endişesiyle de kaçınmaz. Herkesin standartlardan, liyakatten ve denetimden söz ettiği bir dönemde, Cumhurbaşkanlığı’nın anayasal standartlarla ilgili anayasal denetim görevlerini yerine getirmekten kaçınması söz konusu dahi olamaz. Cumhuriyet Meclisi ilgili Yasa’yı aynen kabul ederse, Cumhurbaşkanlığı bunu Anayasa’nın emri doğrultusunda tabii ki imzalayacak ve yayımlayacaktır. Ancak bu durum, Cumhurbaşkanını görevini yerine getirmekten ve demokrasi ve seçme seçilme hakkı konusunda yapmak zorunda olduğu uyarıları, gelecekteki benzer girişim ihtimallerini de dikkate alarak yapmaktan alıkoymaz.
Aksi, Cumhurbaşkanı’nın görevini inkarı ve kurumsal saygınlığın aşınmasına göz yumulmasıdır. Bilinmesini isterim ki Cumhurbaşkanlığı, bugüne kadar olduğu gibi bundan sonra da, anayasal görevlerini hassasiyetle yerine getirme, kurumlara ve kurallara saygı gösterme kültürünün yerleşmesine katkıda bulunma ve “standart, liyakat, denetim” alanlarında üzerine düşeni yapma çabasından geri durmayacaktır.
