ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ve Hazine Bakanı Scott Bessent, sevkiyatların bu hafta kadar erken bir tarihte yeniden başlamasına imkan tanıyacak müzakerelerde ilerleme kaydedildiğini bildirdi.
Küresel petrol fiyatları açısından gösterge kabul edilen Brent petrolün varil fiyatı, arz kesintilerinin hafifleyebileceği haberleriyle yaklaşık yüzde 5 düşerek 80 doların altına indi.
Ancak ABD ile İran arasındaki gerilimi düşürmeyi amaçlayan önceki müzakerelerin son aylarda başarısızlıkla sonuçlanması, petrol piyasasında dalgalanmaya yol açtı ve bu durum pompadaki akaryakıt fiyatlarının yükselmesiyle sürücülere yansıdı.
Salı günü Brent petroldeki düşüşün yanı sıra ABD hafif petrolünün (WTI) varil fiyatı da yüzde 5’ten fazla değer kaybederek 76 dolara geriledi. Her iki gösterge de 13 Temmuz’dan bu yana en düşük seviyeleri gördü.
ABD’li yetkililerden olumlu sinyaller
Rubio, İran ve Umman ile gemilerin boğazdan geçişinin artırılmasına yönelik görüşmelerde ilerleme sağlandığını açıkladı. Dışişleri Bakanlığında gazetecilere konuşan Rubio, “Görüşmelerde ilerleme kaydedildi ancak henüz nihai bir sonuca ulaşılmadı. Bunun çok kısa süre içinde gerçekleşmesini umuyoruz” dedi.
Bessent ise Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasına ilişkin bir anlaşmanın salı veya çarşamba günü sağlanabileceğini ifade etti. CNBC’ye açıklamalarda bulunan Bessent, “Boğazı açmak ve bu çatışmada daha normalleşmiş bir duruma geçmek için bugün veya yarın bir anlaşmaya varma şansımız var” şeklinde konuşarak, İran’ın geçen gemilerden ücret almasına izin verilip verilmeyeceği sorusuna, “Bu, hareket özgürlüğü anlamına gelecek” yanıtını verdi.
ABD hükümetindeki üst düzey isimler müzakerelerin ilerlediğini açıklarken, olası bir anlaşmanın içeriğine dair detay paylaşılmadı.
Bölgesel diplomasi ve gerilim devam ediyor
İran yönetimi, ABD ile müzakere yapmadığını ve yapmayı planlamadığını, bunun yerine Umman ile temas halinde olduğunu duyurdu. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, boğazdan geçecek gemiler için yeni bir mekanizma kurulması konusunda arabulucu Umman ile yürütülen görüşmelerin olumlu geçtiğini belirtti.
Washington ile Tahran arasında önemli bir arabulucu olan Katar, savaşa diplomatik bir çözüm bulmak amacıyla diğer arabulucularla çabalarını sürdürdüğünü ancak şu anda doğrudan bir görüşmenin planlanmadığını bildirdi.
Çatışmaların uzamasıyla birlikte ABD’nin küresel çaptaki uzun menzilli hassas füze stoklarının neredeyse tamamını kullandığı, konudan doğrudan haberdar iki kaynak tarafından aktarıldı.
Hürmüz Boğazı, ABD ile İran arasındaki müzakerelerin merkezinde yer alıyor. Çatışmalar şubat ayı sonlarında başlamadan önce bu su yolu, dünyadaki günlük petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) arzının yaklaşık beşte birini karşılıyordu. Çatışmaların başından bu yana İran boğazdaki trafiğin büyük bölümünü durdururken, ABD de bölgedeki İran limanlarına deniz ablukası uyguladı.
Kızıldeniz’de Suudi Arabistan limanlarına yönelik bir diğer abluka da 20 Temmuz’dan bu yana Yemen’deki İran destekli Husiler tarafından uygulanıyor. İran’ın boğazı kapatmasının ardından kritik bir alternatif haline gelen bu rota, son bir haftada gemilere düzenlenen saldırılar nedeniyle giderek daha tehlikeli bir hal aldı.
Salı günü Yemen karasuları yakınlarında Hindistan bayraklı bir geminin isabet alarak batması üzerine Hindistan Denizcilik Bakanı, gemideki 14 kişilik mürettebatın tamamının kurtarıldığını bildirdi. Analistler, Orta Doğu’da petrol taşıyan gemilere yönelik tehdidin savaşın başlangıcından bu yana en yüksek seviyede olduğunu değerlendiriyor.
Piyasalardaki belirsizlik ve akaryakıt fiyatları
AJ Bell Finansal Analiz Başkanı Danni Hewson, yatırımcıların savaşta daha önce de bu noktaya gelindiğinin ve kalıcı anlaşmalar sağlama sürecinin ne kadar hassas olduğunun farkında olduğunu ifade etti.
Tedarikteki aksamalar dünya genelinde pompa fiyatlarını yükseltti. İngiltere’de benzin fiyatları çatışmaların başlangıcındaki seviyelere ulaştı; ortalama litre fiyatı 1,60 sterlin seviyesine çıktı. ABD’de ise benzinin galon fiyatı ortalama 4 doların üzerine çıkarken motorin galon başına yaklaşık 5,40 dolardan satılıyor. Çatışmalar şiddetlendiğinde petrol fiyatları 120 doların üzerine çıkmış, müzakerelerin olumlu seyrettiği dönemlerde ise düşüş kaydetmişti.
Yüksek fiyatlar BP, Shell, Chevron ve Exxon Mobil gibi dev petrol şirketlerinin rekor kârlar açıklamasına imkan sağladı. Hewson, büyük gelirlere rağmen petrol şirketlerinin ABD Başkanı Donald Trump’ın adımlarına bağımlı kaldığını belirtti. Pazartesi günü açıklama yapan Trump, Hürmüz Boğazı’nda ticari denizciliğin yeniden başlaması için İran’ın önünde “son şans” bulunduğunu kaydetti. Trump, müzakerelerin yeniden başlaması amacıyla ülkeye yönelik kapsamlı saldırıları durdurduğunu açıkladı.
Müzakere haberlerinin petrol fiyatlarını düşürmesi ve yapay zeka odaklı şirket bilançolarının etkisiyle ABD borsaları salı günü yükselişle işlem gördü. Büyük teknoloji şirketlerinin yapay zeka harcamalarının artmaya devam edeceğine işaret eden bilançoları nedeniyle Wall Street’te yatırımcılar temkinli bir seyir izliyor.
