ABD’deki Colorado Boulder Üniversitesinde bilgi bilimi üzerine çalışmalar yürüten araştırmacılar, yapay zekanın yas sürecindeki rolünü ve hayatını kaybeden kişilerin bu dijital simülasyonlarını inceliyor.
Gelişen büyük dil modelleri sayesinde artık ölen bir kişinin geride bıraktığı dijital izler kullanılarak, onun gibi konuşabilen, yazabilen ve hatta görüntülü tepki verebilen yapay zeka sohbet robotları üretiliyor.
Bu alanda hizmet veren çeşitli girişimler, kullanıcıların kaybettikleri yakınlarının fotoğraflarından ve ses kayıtlarından yola çıkarak gerçeğe çok yakın avatarlar oluşturmasına imkan tanıyor.
Böylece insanlar, kayıplarını sadece zihinlerinde hayal etmek yerine, onların sesini yeniden duyup yüzlerini görebiliyor.
Basit hatırlatıcılardan akıllı sohbet ortaklarına
Araştırmacılar, bu alanda temelde iki farklı yapay zeka modelinin bulunduğunu belirtiyor. Bunlardan ilki, ölen kişinin hayattayken kaydettiği ifadeleri birebir oynatan daha basit sistemler olarak öne çıkıyor.
Diğeri ise çok daha ileri giderek kişinin konuşma tarzını, ses tonunu ve kelime tercihlerini taklit eden gelişmiş dijital kopyalar olarak adlandırılıyor. Bu gelişmiş modeller, ölen kişinin hayattayken hiç kurmadığı cümleleri bile onun üslubuyla kurabiliyor, sorulan sorulara onun gibi cevaplar üretebiliyor.
Hatta ücretsiz bir yapay zeka hesabı üzerinden bile kişiye özel yönlendirmeler yapılarak, geçmişte kaybedilen bir aile büyüğünün tarzında sohbet edebilen temel modeller oluşturulabiliyor.
Teknolojiye karşı hassas dengeler
Yapılan araştırmalar, insanların bu yapay zeka modelleriyle üçüncü şahıs ağzından konuşan bir aracı gibi değil, doğrudan kaybettikleri kişinin kendisiymiş gibi birinci şahıs üzerinden iletişim kurmayı tercih ettiğini gösteriyor. Ancak bu hassas süreçte teknolojinin yapacağı en ufak bir hata tüm büyüyü bozabiliyor.
Örneğin, yapay zeka robotunun, ölen kişinin hayattayken hiç kullanmadığı bir hitap şeklini veya samimi bir kelimeyi kullanması, kullanıcıların etkileşimi anında sonlandırmasına neden oluyor.
Öte yandan, bu sistemlerin insanları yanıltma amacı güden sahte içeriklerden (deepfake) farklı olduğu, buradaki temel amacın birilerini aldatmak değil, geride kalanların acısını hafifletmek ve teselli bulmalarını sağlamak olduğu vurgulanıyor.
