Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu (TİHEK), Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi’nin (ÖSYM) görme engelli adaylara farklı sınavlarda aynı ek süreyi vermesini ”engellilik temelinde ayrımcılık yasağının ihlali” olarak değerlendirdi.
TİHEK’in kararına göre, yüzde 80 görme kaybı bulunan bir kişi, ÖSYM’nin düzenlediği sınavlarda kendisine tanınan ek sürenin ve soru kitapçıklarındaki yazı puntosunun yetersiz olduğu gerekçesiyle Kurum’a başvurdu.
Başvuran, Yabancı Dil Bilgisi Seviye Tespit Sınavı (YDS), Yükseköğretim Kurumları Yabancı Dil Sınavı (YÖKDİL) ve Akademik Personel ve Lisansüstü Eğitimi Giriş Sınavı’nda (ALES) 14 puntoyla hazırlanmış soru kitapçığı ve 30 dakika ek süre verilmesine rağmen tüm soruları yanıtlayamadığını bildirdi.
Engelli Kamu Personeli Seçme Sınavı’nda (EKPSS) ise sınav süresinin yüzde 50’si kadar ek süre verilmesi sayesinde soruları zamanında okuyabildiğini belirten başvuran, az gören adaylar için yazı puntosunun artırılmasını ve sınav süresinin yüzde 50’si oranında ek süre tanınmasını talep etti.
Başvuran, okuyucu ve işaretleyici yardımı verilmesi halinde de ek süre uygulanması gerektiğini kaydetti.
ÖSYM’nin görüşü
İnceleme kapsamında, ÖSYM’den alınan yazılı görüşte, sınavlarda engelli, sağlık sorunu veya özel durumu bulunan adaylar için eşitliği sağlayacak özel uygulamalar yürütüldüğü hatırlatıldı.
Bu kapsamda adayların soru kitapçığı okuma, cevap kağıdı işaretleme, sınav salonu ve salona erişim durumları ile kullanmak istedikleri araç, gereç ve cihazlara ilişkin taleplerinin dikkate alındığı aktarılan yazıda, gerektiğinde okuyucu veya işaretleyici desteği sağlandığı, ihtiyaç duydukları cihaz ve materyalleri sınav süresince kullanmalarına izin verildiği belirtildi.
Yazıda, EKPSS’deki yüzde 50 ek sürenin ilgili yönetmelik ve protokol kapsamında Bilim Kurulunun bilimsel değerlendirmeleri ve uzman görüşleri doğrultusunda belirlendiğine işaret edildi.
Sadece EKPSS’de 16 ve 18 punto soru kitapçığı ile cevap kağıdı kullanıldığı anımsatılan yazıda, diğer sınavlarda daha büyük punto kullanımının sınavların amacı, içeriği, soru sayısı, metin uzunluğu ile şekil, grafik ve tablo içeren soruların farklılıkları nedeniyle teknik olarak mümkün olmadığı vurgulandı.
ÖSYM’ye 40 bin lira idari para cezası
Başvuruyu inceleyen TİHEK, görme engelli adaylara tanınan ek sürenin her sınavın özellikleri dikkate alınarak ayrı ayrı belirlenmemesinin, “makul düzenleme yapma yükümlülüğüne” aykırı olduğuna hükmetti.
Bu uygulamanın, “engellilik temelinde ayrımcılık yasağını ihlal ettiği” sonucuna varan Kurul, ÖSYM Başkanlığına 40 bin lira idari para cezası uygulanmasına karar verdi.
Kurul, punto büyüklüğüne ilişkin iddia yönünden ise ihlal bulunmadığını kararlaştırdı.
Kararın gerekçesinden
Kurul kararında, 6701 sayılı Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanunu ile Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Sözleşmesi kapsamında engelli bireylerin diğer kişilerle eşit koşullarda haklardan yararlanabilmesi için gerekli makul düzenlemelerin yapılması gerektiği belirtildi.
Kararda, “Ek süre, engelli sınav adaylarının engellerinden dolayı dezavantaj yaşamaksızın engelsiz bireylerle sınavlarda rekabet edebilmelerini sağlayan bir sınav düzenlemesidir. Bu yönüyle aslında bu süre ek süreden daha çok engelli bireyler için telafi süresini ifade etmektedir.” değerlendirmesine yer verildi.
Sınavların türü, soru içeriği ve türü ile sınav süresi farklı olmasına rağmen görme engelli adaylara 30 dakika ek süre uygulandığı anımsatılan kararda, her sınav için müstakil değerlendirme sonucu farklılaştırılmış uygulamaya ihtiyaç olduğu kaydedildi.
Farklı sınavlar için ek sürenin sınavın özelliklerine göre belirlenmesinin, ÖSYM için aşırı veya orantısız külfet oluşturmayacağı vurgulanan kararda, şunlar ifade edildi:
“Yapılan inceleme neticesinde, başvuranın görme engelli sınav adaylarına tanınan ek sürenin her sınav için sınavların farklılıkları göz önünde bulundurularak ayrı ayrı hesaplanması talebine ilişkin olarak makul düzenleme yapma ilkesine aykırı hareket edilmesi nedeniyle engellilik temelinde ayrımcılık yasağının ihlal edildiği kanaatine varılmıştır.”
