Alman yetkililer, Almanya Başbakanı Friedrich Merz ve Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un geçen hafta Karadağ’da düzenlenen AB-Batı Balkanlar zirvesinin oturum aralarında sorunlu projeyi görüştüklerini ve plana dahil olan savunma şirketleri arasındaki aylarca süren çıkmazı aşma umudu olmadığı sonucuna vardıklarını bildirdi.
Yetkililer, bu doğrultuda Merz’in Macron’a ortak bir savaş uçağı inşasını daha fazla sürdürmeme tavsiyesinde bulunduğunu aktardı.
Macron’un ofisinden yapılan açıklamada, iki liderin projeyi uzun uzadıya tartıştığı; Almanya ve İspanya’yı temsil eden Avrupa havacılık grubu Airbus ile Fransa’nın Dassault Aviation şirketi başta olmak üzere ana sanayi ortaklarının bir anlaşmaya varamamış olmasından üzüntü duydukları ifade edildi.
Avrupa’nın en büyük savunma projesinin temel sütununu sonlandırma kararı, Batılı askeri yetkililerin Rusya’dan gelen tehdidin arttığı yönünde uyarılarda bulunduğu ve ABD’nin Avrupa’ya yeniden silahlanması için baskıyı artırdığı bir döneme denk geliyor.
Macron, projeyi 2017 yılında eski Almanya Başbakanı Angela Merkel ile birlikte başlatmış ve aylarca savunmuştu. Macron’un ofisi, Fransa’nın Franco-Alman savunma iş birliğini hem her iki ülke hem de Avrupalı ortakları için bir zorunuluk olarak görmeye devam ettiğini belirtti.
Ancak İspanya’yı da kapsayan 100 milyar Euro’luk projede anlaşmaya varılamaması, onlarca yıldır süren yetersiz yatırımların ardından Avrupa’nın askeri kapasitesini yeniden inşa etmede karşılaştığı zorlukları gözler önüne seriyor.
Düşünce kuruluşu IISS’nin askeri havacılık kıdemli uzmanı Douglas Barrie, yaşanan durum için, “Bu gelişme ne Washington’a ne de Moskova’ya verilecek ideal bir mesaj değil.” yorumunu yaptı.
İtibarı kurtaracak bir formül aranıyor
İnsansız hava araçlarıyla desteklenen ve gizli bir “muharebe bulutu” ile birbirine bağlanan ana bir savaş uçağına odaklanan proje, tarafların teknik özellikler ve kontrol mekanizmaları üzerinde çekişmesi nedeniyle aylardır belirsizliğini koruyordu.
Konu hakkında bilgilendirilen Avrupalı bir kaynak, iki tarafın itibarı kurtaracak bir çözüme doğru ilerlediğini, ana savaş uçağı dışındaki yüksek güvenlikli bağlantılardan oluşan “muharebe bulutu” gibi sistemlerin Geleceğin Muharebe Hava Sistemi (FCAS) adı altında geliştirilmeye devam edeceğini belirtti.
FCAS bu tür sistemler için genel bir isim olduğundan ve bu plana özgü bir nitelik taşımadığından, bu uzlaşma büyük ölçüde sembolik bir anlam ifade ediyor. Ancak yetkililer, Macron’un tüm projenin öldüğünü ilan etmek zorunda kalmadan ana savaş uçağından vazgeçmesini sağlayacak bir formül arıyor.
Macron ve Merz, Airbus ile Dassault arasındaki görüş ayrılıklarını gidermek ve projeyi kurtarmak için aylarca çaba göstermişti.
Şirketlerden henüz bir açıklama yapılmazken, Almanya’daki IG Metall sendikası kararı memnuniyetle karşıladıklarını bildirerek, Dassault ve Airbus’ın eşit şartlarda iş birliği yapamayacağının aylardır açıkça görüldüğünü ifade etti.
IG Metall Başkan Yardımcısı Jürgen Kerner yaptığı açıklamada, “Bir havacılık merkezi olarak Almanya’nın ve iş gücünün çıkarına olan bu zor ama gerekli karar için Friedrich Merz’e teşekkür ederim.” dedi.
Geliştirmenin bir sonraki aşamasının kontrolü ve fikri mülkiyete erişim konusundaki anlaşmazlıkların yanı sıra, iki tarafın uçaktan beklentileri ve gereksinimleri de büyük farklılıklar gösteriyordu.
Ana savaş uçağı projesindeki bu başarısızlık, Fransa’nın 1980’lerde Eurofighter projesinden çekilme kararını hatırlatırken, Dassault ve Airbus arasında yıllardır giderek kamuoyuna yansıyan tartışmaların bir devamı niteliğini taşıyor.
İngiltere merkezli savunma analisti Francis Tusa, projenin Fransızca kısaltmasına atıfta bulunarak, “SCAF üç yıldır yaşam destek ünitesine bağlıydı.” dedi.
Başbakan Merz ise insanlı bir altıncı nesil savaş uçağı geliştirmenin kendi ülkesinin hava kuvvetleri için hâlâ mantıklı olup olmadığını açıkça sorgulamış, Almanya’nın bir uçak gemisine inebilecek nükleer kapasiteli bir uçağa ihtiyacı olmadığını belirtmişti.
