Güneydoğu Asya ülkesi Laos’un merkezindeki düzlüklerde binlercesi yan yana duran ve “Küpler Ovası” olarak anılan devasa taş yapılar, arkeoloji dünyasını uzun yıllardır meşgul ediyordu. 1960’lardaki Laos İç Savaşı sırasında ABD tarafından bölgeye bırakılan ve patlamamış halde bekleyen yaklaşık 80 milyon misket bombası nedeniyle bilim insanları bu küplere yaklaşmakta büyük hayati tehlike yaşıyordu.
Yiyecek saklamak gibi pek çok farklı teoriye konu olan bu yapılardan birinde nihayet tamamlanan titiz kazı çalışmaları, küplerin gizemli geçmişine dair en somut ve çarpıcı kanıtları gün yüzüne çıkardı.
270 yıllık kesintisiz aile mezarlığı
Avustralya’daki James Cook Üniversitesi’nden arkeolog Nicholas Skopal liderliğindeki ekibin üç yıllık zorlu çalışması sonucu tamamen gün ışığına çıkarılan devasa bir taş küpün tabanında, adeta birbirine geçmiş yoğun bir insan kemiği yığını bulundu.
Yapılan incelemeler, küpün içine tam 37 farklı bireye ait kalıntıların yerleştirildiğini gösterdi. Karbon testleri ise bu kalıntıların aynı anda gömülmediğini, küpün milattan sonra 890 ile 1160 yılları arasında, yani yaklaşık 270 yıllık bir dönem boyunca geniş aile grupları tarafından tekrar tekrar kullanıldığını kanıtladı.
Kadim ticaret ağlarını da ortaya çıkardı
Uzmanlar, küpün içindeki kemiklerin buraya doğrudan gömülmediğini, aksine “ikincil defin” adı verilen özel bir ritüelin parçası olduğunu belirledi. Teoriye göre ölüler önce etlerinin çürümesi için küçük küplere konuluyor, ardından kalan kemikleri toplanarak bu büyük aile küpüne taşınıyordu.
Çevredeki pek çok küpün boş olmasının sırrı da bu geçici defin süreciyle açıklanıyor. Küpün içinden kemiklerin yanı sıra çıkan demir bir bıçak, çan ve çömlek parçaları gibi mezar hediyelerinin yanı sıra Güney Hindistan ve Mezopotamya kökenli cam boncuklar, antik Laos halkının sanılandan çok daha uzak coğrafyalarla gelişmiş ticaret bağlarına sahip olduğunu gösteriyor.
